Geachte meneer de rechter

Geachte mijnheer de rechter,

Veel dank voor het toesturen van een tevredenheidsvragenlijst. Het is inderdaad niet niets om zeven jaar lang de diensten van het hof af te nemen. Dat u dan wilt weten wat ik daarvan vind is niet meer dan normaal. Tegenwoordig wil elke moderne organisatie terugkoppeling van klanten om zo de dienstverlening te verbeteren. Zonder feedback is er niet louter stilstand maar gestage aftakeling immers. Ik zal uw vragen waarheids­getrouw beantwoorden, ik zet mijzelf virtueel onder ede zogezegd, in de hoop de maatschappij hiermee van dienst te zijn.

Ik wil uw professionele pret niet bederven en uw jurische eergevoel niet aantasten, maar er is weinig om tevreden over te zijn. En het begon eigenlijk wel goed. Voormalige partners in ons bedrijf hadden tegen de getekende uittredingscontracten in valse geruchten verspreid bij onze grootste klant, die vervolgens het contract wilde beeindigen om naar de uitgetreden partners over te stappen. Dat mocht niet van u, want het contract was duidelijk en een grote reus mag geen misbruik maken van de zwakke positie van klein duimpje. U heeft krachtig opgetreden en eerbiediging van het contract geeist. Het lopende contract van twee miljoen euro is uitgediend, en nog naar tevredenheid van de klant ook.

De ex-partners bleken niet alleen bij deze grote klant het uitttredingscontract te hebben geschonden maar bij al onze klanten, en daarenboven alle andere contractuele afspraken. U heeft dat ook geconstateerd, en tevens opgemerkt dat de contracten al geschonden waren voordat getekend was. Niet gehinderd door juridische ballast had ik verwacht dat u de meest logische vervolgstap zou zetten: de uitgetreden partners opleggen de contractueel overeengekomen anderhalf miljoen euro terug te betalen om vervolgens na te denken over een schadevergoeding. Wij waren dan geen zeven jaar maar zes maanden – nu vooruit een jaar – klant geweest, en hadden we zeven ton euro kosten bespaard. Het netto resultaat van het proces is nu echter dat wij na acht magere jaren nog met schulden zitten en de contractschenners met de schrik zijn vrijgekomen. De bedoeling van de wetgever was toch andersom neem ik aan.

Opbouwende feedback komt doorgaans beter binnen bij de ontvanger, dus zal ik nu de positieve kanten benadrukken. De kwaliteit van uw analyses waren van absolute topkwaliteit. De vonnissen waren het schriftelijk bewijs van het kunnen doorgronden van de situatie, hoe complex ook. Niet een keer heb ik een foute diagnose kunnen ontdekken, noch een verkeerde berekening van de op te leggen boetes en geleden schade. Dat is werkelijk een grootse prestatie, want het doorgronden van een uittredingscontract en die relateren aan door advocaten aangedragen overtredingen en bewijsstukken vereist vele uren gedetailleerde studies en veel denkvermogen. Uw vonnissen, tezamen zo ongeveer de omvang van de Encyclopedia Britannica in het pre-digitale tijdperk, getuigen van een enorm doorzettingsvermogen en de wil om elke overtreding tot in detail te begrijpen, te beschrijven, en uw overwegingen voorafgaande aan uw oordeel uitgebreid te verwoorden.

U had ook kunnen kiezen voor een quick and dirty analyse met als snelle conclusie dat het hele contract geschonden was en het aankoopbedrag moest worden terugbetaald, om zo de benadeelden de gelegenheid te geven het proces uit te dienen tot na berekening van de totale schade. Dat heeft u gelukkig niet gedaan, want het aankoopbedrag was slechts anderhalf miljoen, en de totale aangerichte schade bleek na zeven jaar volgens uw eigen logisch opgebouwde en gedetailleerde redenering bijna vijf en een half miljoen euro. Dat kwam overigens toevallig overeen met het door ons zelf in een paar uur quick and dirty berekende bedrag. Een gerechtelijk opgelegd voorschot aan de contractschenners van twee ton euro was dan wel weer aan de voorzichtige kant, sterker nog dat had de omvang van een druppel op de bekende gloeiende plaat. De gloeiende plaat was bovendien eigendom van de bank die het gehele bedrag opeiste om haar risico te verlagen, wij hadden niets aan uw voorschot. Echt jammer was dat u na zeven jaar procederen en uitmuntende vonnissen niet tot een uitspraak kon komen, en ook niet tot een stevig voorschot aan de benadeelden. De procedure had nog lang, wellicht wel een dozijn extra jaren, kunnen duren. Voor zover de benadeelden dat hadden kunnen volhouden uiteraard, hetgeen doorgaans slechts aan rijke individuen en vermogende bedrijven is voorbehouden zo heb ik begrepen.

De tijdsduur van de procedure hangt sterk samen met uw veronderstelling dat verdachten de waarheid spreken totdat het tegendeel is bewezen en dat benadeelden liegen tot zij met overtuigende bewijzen komen, en zo kunnen verdachten de zaak eindeloos rekken. Een kenmerk van goede burgers is echter dat zij de waarheid spreken en van boeven dat zij liegen en bedriegen. Het is zorgvuldig dat vermeende benadeelden eerst met – pakweg – drie overtuigende aanklachten moeten komen alsvorens ervan uit te gaan dat zij een punt hebben, maar daarna is het rechtvaardig dat de bewijstlast wordt omgekeerd. Om na tientallen bewezen overtredingen er nog steeds van uit te gaan dat verdachten de waarheid spreken is vooral een verwaarloosbare theoretische mogelijkheid, en leidt er praktisch toe dat verdachten overmatig beschermd worden en de procedure eindeloos kunnen rekken. In mijn geval gaat het om ongeveer twintig jaar voor een u kraakheldere casus.

U heeft gedaan wat mogelijk was, en dat was aansturen op een schikking van iets minder dan een miljoen en drie ton euro. Na aftrek van kosten van advocaten, accountants en andere noodzakelijke derden bleef daar vijf ton van over, ongeveer tien procent van de geleden schade. Als we onze eigen bestede uren in de berekening meenemen – die we door de enorme hoeveelheid juridisch uitzoekwerk niet facturabel konden maken – dan was de netto opbrengst nihil en na aftrek van belastingen op het schikkingsbedrag zelfs negatief. Dat voelt niet als overwinning. U had met gevoel voor understatement ook volkomen gelijk toen u ons streng waarschuwde dat ‘de zilvervloot niet zou binnenvaren’. Uiteindelijk hebben wij niets gewonnen en de contractschenders verloren, terwijl de bank, de advocaten en andere gerechtelijke dienstverleners de winnaars waren met tesamen bijna twee miljoen euro omzet. De zilvervloot kon niet binnenvaren bij ons, want de rechtbank heeft haar in zeven jaar tijd elders – in het netwerk van juridische leverancies – voor anker gelegd. De rechtspraak streeft “integere, tijdige en effectieve beslechting van geschillen en berechting van strafbare feiten” na, zo lees ik in officiele documenten over uw missie. Als echter onze case representatief zou zijn, en we op de feitelijke uitkomsten van uw inspanningen afgaan, dan is de missie van een integere rechtbank vooral het laten voortbestaan van het gerechtelijk systeem, met de rechter als souteneur en de verliezers en belastingbetalers als financiers.

Ik heb van de jarenlange procedure veel geleerd, vooral heb ik een realistischer beeld gekregen van de Nederlandse juridische context. Cynische opmerkingen van zakenpartners en vrienden in de beginfase van de procedure over de te verwachten uitkomsten heb ik van repliek gediend of in de wind geslagen, op basis van mijn assumptie dat het leven in een rechtsstaat betekent dat de goeden worden beschermd tegen het kwaad. We leven immers niet in een bananen­republiek. Het is inderdaad een naief perspectief, zo weet ik achteraf, al ben ik niet overtuigd dat het dient te worden gecorrigeerd. Hoe dan ook, de huidige juridische context kan niet begrepen worden uit een streven naar rechtvaardigheid, en ook niet naar rechtsgelijkheid of rechtszekerheid. Ik heb geleerd dat de regels op het juridische schiereiland van de samenleving zijn ingegeven door een samenspel van de belangrijkste belanghebbenden. Kort gezegd, als ik het goed heb begrepen, zijn er advocaten die er belang bij hebben dat er veel en langdurige rechtszaken zijn; ditzelfde geldt voor grote accountantsorganisaties die onder andere forensische diensten leveren; ministeriele ambtenaren wier primaire belang bestaat uit het streven naar politieke windstilte; en rechters die onterechte veroordelingen willen voorkomen en gesteld zijn op een autonoom rechtssysteem. Uiteraard zijn er boeven nodig om de vraag te beschermen dus die moeten er in overvloed blijven. In dit geweld kunnen goede burgers hun belang niet afdwingen.

Vanuit het economische ’rational actor’ model geredeneerd is het jammer dat persoonlijke overtuigingen mij weerhouden om contracten te schenden of anderszins over de schreef te gaan, anders had ik dat zeker gedaan. Immers, een rationele keuze maakt men op basis van kans maal impact: de kans op veroordeling of gerechtelijke correctie is gering, en de impact van het oordeel is laag. Een tikje bombastisch geformuleerd luidt de economische conclusie dat misdaad loont, en het economische gevolg hiervan is dat het aanbod van overtredingen toeneemt. Zo bezien was het achteraf logisch dat de voormalige partners het contract hebben geschonden, en voor hen onfortuinlijk dat ik niet op hoogte was van mijn beperkte winstkans maal verwachte opbrengst. Inmiddels gepokt en gemazeld heb ik besloten nooit meer bij te dragen aan een bloeiend en groeiend rechtssysteem als gedupeerde, en vanwege mijn ethiek en moraal ook niet als boef. Onze relatie is hiermee dus beeindigd, evenals mijn vertrouwen in het Nederlandse rechtssysteem overigens.

De wereld wordt steeds complexer en sneller. Dat is goed voor sommigen maar voor veel mensen te hectisch. Op uw juridisch schiereiland worden eeuwenoude tradities in stand gehouden, en daarom heeft de jachtigheid van de huidige samenleving de rechtbanken niet merkbaar bereikt. U doet er nog rustig een jaar over om na te denken over een pleidooi bijvoorbeeld, ongeveer even lang als het honderd jaar geleden duurde om een auto te assembleren. Het gehele proces gaat ook nog gepaard met grote papierstromen en dikke dossiers eenzijdig geprinte pagina’s in dubbele regelafstand. Het is opvallend hoe langzaam de digitale revolutie uw juridisch peninsula binnendringt. Metaforisch gezien verplaatst u zich per paardenkoets op de digitale snelweg. Met een koetsier in toga op de bok.

Ten slotte wil ik mijzelf corrigeren. Het zou moedig zijn geweest om mij uit te nodigen voor een evaluatie, maar dat is uiteraard niet gebeurd. Als kritiek in de verwachting ligt dan wordt wel vaker de denkbeeldige kop in het virtuele zand gestoken, met gestage neergang als gevolg. Bovendien hebben veel stakeholders geen belang bij verandering, zoals advocaten, accountants, diverse gerechtelijke adviseurs, de rechtbank zelve, ambtenaren, banken, rijke personen en vermogende bedrijven, en niet te vergeten de boeven. Onze langjarige relatie was teleurstellend, en heel erg duur voor zowel benadeelden als belastingbetalers. U zou trots moeten kunnen zijn op uw kennis en ervaring, en dat zeg ik zonder ironie of voorbehoud, maar voor de context waar u zich in bevindt moet u zich diep schamen. U doet geen dienst in een bananenrepubliek, in Nederland groeien immers geen bananen, maar de gegroeide juridische realiteit lijkt hier echter wel heel sterk op. Zonder overdrijven kan het volgens mij minstens twee keer beter en de helft goedkoper. Ik heb weliswaar beperkte juridische kennis, maar als bedrijfskundige en adviseur verdiep ik mij professioneel vaak in de processen en activiteiten van anderen. Dankzij de hulp van familie, vrienden en collega’s bestaan mijn bedrijf en ik nog, dus als uw professionele eergevoel is geraakt en u wilt verandering ten goede, laten wij dan samen een bananenrevolutie starten.

In afwachting verblijf ik,

B. de Wit te Rotterdam

#SpeakersCorner #BdeWit